Tarık Akan; Damat Ferit’ten Nurettin’e Bitmeyen Bir Yolculuk

Halktan yana duruşuyla her zaman örnek olan, 7’den 70’e tüm kuşakların kalbine taht kuran usta sinema oyuncusu Tarık Akan geçtiğimiz yıl bugün hayatını kaybetti. KitapEki olarak anısı önünde saygıyla eğiliyoruz.

Asıl adı, Tarık Tahsin Üregül olan Akan, 13 Aralık 1949 yılında İstanbul’da doğdu. Çocukluk döneminde subay olan babası Yaşar Eregül’ün görevi nedeniyle Kayseri’ye taşındılar ve ilkokulu burada tamamladı. Babasının emekli olması üzerine ailesi tekrar İstanbul’a döndü ve ortaokul ve lise eğitimine burada devam etti. Liseyi bitirdikten sonra, Yıldız Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği bölümünü kazandı. Üniversite eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra Gazetecilik Yüksek Okulu’na girdi ve bu okuldan mezun oldu.

Akan, 1970 yılında Ses dergisinin düzenlediği “Sinema Artist Yarışması” adlı yarışmaya katılarak birinci oldu. Ardından 1971 yılında ilk kez Filiz Akın ve Ekrem Bora’nın başrol oynadığı Emine adlı filmde Metin karakterini canlandırarak Yeşilçam’a adımını atmıştır.

Aynı yıl vizyona giren ikinci filmi, Beyoğlu Güzeli adlı filmde Hülya Koçyiğit ile başrolde oynamıştır. Aynı zamanda Ertem Eğilmez ile ilk kez çalışırken aynı zamanda 1970’li yıllarda kendisiyle eşleşmiş olan “Ferit” karakteri ile oynadığı ilk filmdir.

Akın, 1972 yılında Hülya Koçyiğit, Adile Naşit, Münir Özkul ve Hulusi Kentmen gibi büyük oyuncuların yer aldığı Sev Kardeşim adlı filmde oynamıştır. Aynı Kemal Sunal ile oynadığı ve Sunal’ın ilk filmi olan Tatlı Dillim adlı filmde Filiz Akın ile başrol oynamıştır. Filmde Halit Akçatepe, Metin Akpınar, Zeki Alasya ve Münir Özkul gibi oyuncular da yer alıyordu. 1972 yılında oynadığı son film olan Feryat adlı film ise Emel Sayın ile ilk defa başrol oynadığı film olmuştur. 1973 yılında Halit Akçatepe ve dönemin çocuk oyuncusu olan Kahraman Kıral ile birlikte oynadığı Canım Kardeşim adlı filmde başrol oynamıştır. Film Yeşilçam’ın klasikleri arasına girmiştir ve en iyi dram filmlerinden birisi olmuştur.

1975 yılına gelindiğinde Yeşilçam’ın en iyi filmlerinden birisi olarak gösterilen ve en büyük oyuncu kadrosunun yer aldığı filmlerden birisi olarak kabul edilen Mavi Boncuk adlı filmin kadrosunda yer almıştır. Ardından Yeşilçam’ın gelmiş geçmiş en büyük komedi filmlerinden birisi olarak kabul edilen Rıfat Ilgaz’ın Hababam Sınıfı eserinden uyarlanan filmde “Damat Ferit” adlı karakteri canlandırmıştır. Filmdeki her karakter ve her sahne hafızalara kazınmıştır. Filmden Kel Mahmut, Hafize Ana, Güdük Necmi, Damat Ferit,Tulum Hayri, Hayta İsmail, Domdom Alil, Deli Bedri, Badi Ekrem ve Kemal Sunal ile eşleşmiş olan Türk sinemasının en çok tanınan karakteri İnek Şaban gibi karakterler çıkmıştır.

Daha sonra maden işçilerinin çalışma koşullarına dikkat çeken ve dönemini derinden etkileyen Maden adlı filmde Cüneyt Arkın ile başrol oynamıştır. Film, çok büyük ses getirmiş ve Yeşilçam tarihinin en iyi filmlerinden birisi olarak kabul edilmiştir.

1979 yılında vizyona giren Zeki Ökten’in en iyi filmlerinden birisi olarak bilinen ve sinema tarihimizin en iyi filmleri arasında gösterilen Sürü filminde Melike Demirağ ve Tuncel Kurtiz ile birlikte başrolleri paylaştı. Film büyük yankı uyandırdı. Film, 12 Ekim 2011 tarihinde düzenlenen Altın Portakal Film Festivali’nde Geç Gelen Altın Portakallar gecesinde En İyi Film, ödülünü almıştır. Ödülün filmden 31 yıl sonra alınmasının nedeni ise, 12 Eylül Darbesi’nin düzenlenecek olan ödül törenini ertelemesi ve sonrasında ilerici isimlere yönelik baskılardır.

Yılmaz Güney ve Şerif Gören’in birlikte yönetmenliğini üstlendiği Yeşilçam’ın gelmiş geçmiş en iyi filmlerinden biris olan Yol filminde Şerif Sezer ile birlikte başrol oynamıştır. 1982 yılında Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye’yi alarak Türkiye’ye bir ilki yaşatmıştır. Film dünya çapında gösterime girmiştir. Tarık Akan, Cannes’a “En İyi Erkek Oyunu” dalında aday gösterilmiştir. Filmi, 1983 yılından sonra yasaklanmıştır. Fakat, 1999 yılında İmaj stüdyoları tarafından tekrar restore edilerek aynı yılın Şubat ayında gösterime girmiştir.


Daha sonra Rıfat Ilgaz’ın Karartma Geceleri adlı eserinden uyarlanan filmde Nurseli İdiz ile birlikte başrol oynadı. Film yılın ve Yeşilçam’ın en iyi filmlerinden birisi olmayı başardı ve 1991 senesinde senesinde yurt içinde ve yurt dışında birçok ödül aldı.

Abdülhamid Düşerken adlı, kadrosunda büyük oyuncuların yer aldığı ve Yeşilçam tarihinin 1 milyon doları aşan bütçesiyle o zamana kadar çekilmiş en pahalı filminde oynadı.

2001 yılında çekilen Vizontele ve 2004 yılında çekilen ikinci filmi Vizontele Tuuba adlı filmde “Güner Sernikli” adlı karakteri canlandırmıştır.

2009 yılında Şerif Sezer ile birlikte Yol filminin ardından Deli Deli Olma adlı sinema filminde oynamıştır. Filmde Akan’ın gençliğini büyük oğlu, Barış Zeki Eregül oynamıştır.

AKAN’IN SİYASİ MÜCADELESİ

Akan, gericilere, baskılara karşı olurken ilerici kimliğinden, halkçı tutumundan hiçbir zaman ödün vermemişti.12 Eylül Darbesi’nin ardından tutuklanarak hapise girer ancak 31 Mart 1982’de beraat eder. Akan’a ve ilerici isimlere yönelik baskıların ardı arkası kesilmez, 1979 yılında İzmir’de Nazım Hikmet’in doğum yıl dönümüne katılmak ve Barış Derneği’ne üye olmak suçlarından yine yargılanır. Spor salonunda yapılan o doğum yıl dönümüne binlerce insan katılmışken bir tek Tarık Akan’a dava açılmıştır. Fakat Akan 1987 yılında davadan beraat etmiştir.

Pınar K. Üretmen’in incelemesi için TIKLAYINIZ

Akan, bu uzun tutukluluk ve yargılanma sürecini kitaplaştırmıştı. Dönemin önemli olaylarına da değindiği anı kitabı ilk kez 2002’de yayımlanmış ve daha sonra da onlarca yeni baskıları yapılmıştı. Kitabın bir bölümünde de Yol filminin yapım öyküsüne yer verilmiştir.

Tanıtım Bülteninden;

“Sana hiçbir şey olmayacak, göreceksin bak. Elini kolunu sallayarak dışarı çıkacaksın.’ Uçak havaalanına yaklaşırken Müjdat (Gezen) beni yatıştırmaya çalışıyordu. Onu duymuyor gibiydim. Tutuklanacak olursam onun neler yapması gerektiğini düşünmeye çalıştım; tanıdık birkaç kişinin adını saydım. ‘Onları hemen ara, avukatımı devreye sok,’ dedim; bir de bütün gazeteleri aramasını tembihledim. Durduk. Herkes hareketlendi, ben bir türlü yerimden kalkmak istemiyordum. Gönülsüz, ağır hareket ediyordum. Müjdat’a döndüm: ‘Beni götürürlerse bavulumu sen al,’ dedim. ‘Bavulla şubeye gitmek istemiyorum. Yan ceplerinden birinde telefon defterim var, onu yok et…”

Sinema sanatçısı Tarık Akan, 80 askeri darbesinin hemen ardından, 1981 başlarında Almanya’da yaptığı bir konuşma yüzünden yurda dönüşünde tutuklanır. Bu tutuklanmanın nedeni, sağcı bir gazetenin manşete çıkardığı yanlı ve yalan haberdir. Böylece, uzun bir yargılanma süreci başlar. Siyasi Şube, sorgulamalar, itilip kakılmalar, aşağılanmalar, soğuk hücreler, bitli-fareli koğuşlar, sağcılar, solcular, devrimciler, TKP’liler, idamlıklar… Ünününün doruğundaki Tarık Akan’ın aylar boyu içinde bulunacağı ortam budur. Uzun zaman sonra aklanıp özgür kalan Tarık Akan, aradan yıllar geçse de o günlerin baskılarını, acılarını unutamaz; tek çıkış yolu, yaşadıklarını yazıya dökmektir. Anne Kafamda Bit Var, o karanlık dönemin bir tutanağı gibi. Son yirmi yıldır toplumsal içerikli filmlere yönelen ünlü sinema adamının az bilinen bir yönünü ortaya çıkaran anılarda ayrıca Şerif Gören’den Atıf Yılmaz’a, Orhan Apaydın’dan Barış Derneği Davası’na kadar pek çok tanınmış ada ve önemli olaya yer verilirken, Yılmaz Güney cezaevindeyken gizli saklı çekilen Yol filminin bütün serüveni de dile getiriliyor.”

  • Anne Kafamda Bit Var
  • 12 Eylül Anıları
  • Yazar: Tarık Akan
  • Baskı Yılı: 2012
  • Sayfa Sayısı: 198 Sayfa
  • Yayınevi: Can Yayınları

FİLMLERİ

1971 – Emine
1971 – Beyoğlu Güzeli
1971 – Vefasız
1971 – Melek mi, Şeytan mı?
1971 – Solan Bir Yaprak Gibi
1972 – Sisli Hatıralar
1972 – Azat Kuşu
1972 – Kaderimin Oyunu
1972 – Suçlu
1972 – Para
1972 – Aşkların En Güzeli
1972 – Üç Sevgili
1972 – Sev Kardeşim
1972 – Tatlı Dillim
1972 – Feryat
1973 – Yeryüzünde Bir Melek
1973 – Umut Dünyası
1973 – Yalancı Yarim
1973 – Canım Kardeşim
1973 – Bebek Yüzlü
1973 – Oh Olsun
1974 – Hababam Sınıfı
1974 – Esir Hayat
1974 – Memleketim
1974 – Kanlı Deniz
1974 – Yaz Bekarı
1974 – Mavi Boncuk
1974 – Mahçup Delikanlı
1974 – Boşver Arkadaş
1975 – Bizim Aile / Merhaba
1975 – Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
1975 – Ateş Böceği
1975 – Çapkın Hırsız
1975 – Gece Kuşu Zehra
1975 – Delisin
1975 – Evcilik Oyunu
1975 – Ah Nerede
1976 – Gizli Kuvvet
1976 – Cani
1976 – Kader Bağlayınca
1976 – Öyle Olsun
1976 – Aşk Dediğin Laf Değildir
1977 – Şeref Sözü
1977 – Baraj
1977 – Bizim Kız
1977 – Babanın Evlatları
1977 – Nehir
1977 – Sevgili Dayım
1978 – Maden
1978 – Seninle Son Defa
1978 – Kanal
1978 – Sürü
1978 – Lekeli Melek
1979 – Adak
1979 – Demiryol
1981 – Deli Kan
1981 – Herhangi Bir Kadın
1981 – Yol
1982 – Arkadaşım
1982 – Kaçak
1983 – Derman
1983 – Çocuklar Çiçektir
1983 – Gecenin Sonu
1983 – Beyaz Ölüm
1984 – Pehlivan
1984 – Yosma
1984 – Damga
1984 – Kayıp Kızlar
1984 – Alev Alev
1985 – Bir Avuç Cennet
1985 – Kan
1985 – Tele Kızlar
1985 – Son Darbe
1985 – Paramparça
1986 – Halkalı Köle
1986 – Adem ile Havva
1986 – Acı Dünyalar
1986 – Ses
1986 – Kıskıvrak
1986 – Beyoğlu’nun Arka Yakası
1987 – Yağmur Kaçakları
1987 – Skandal
1987 – Su Da Yanar
1987 – Çark
1987 – Kızımın Kanı
1988 – El Kapıları
1988 – Dönüş
1988 – Üçüncü Göz
1989 – İkili Oyunlar
1989 – İsa, Musa, Meryem
1989 – Leyla İle Mecnun
1989 – Kimlik
1990 – Bir Küçük Bulut
1990 – Devlerin Ölümü
1990 – Berdel
1990 – Karartma Geceleri
1991 – Bir Kadın Düşmanı
1991 – Uzun ince Bir Yol
1991 – Siyabend ile Heco
1992 – Taşların Sırrı
1994 – Yolcu
1994 – Çözülmeler
1995 – Aşk Üzerine Söylenmemiş Herşey
1997 – Mektup
1997 – Antika Talanı
1999 – Hayal Kurma Oyunları
1999 – Eylül Fırtınası
2002 – Gülüm
2002 – Abdülhamit Düşerken
2002 – Koçum Benim
2003 – Vizontele Tuuba
2004 – Gece Yürüyüşü
2006 – Ankara Cinayeti
2006 – Ahh İstanbul
2009 – Deli Deli Olma
2009 – Karşıyaka Memleket (Sinema Filmi)
2013 – Geç Gelen Ödüller (Kendisi) (TV Filmi)
ÖDÜLLERİ

1973 – 1973 Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Suçlu” ile Kazandı
1978 – 1978 Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Maden” ile Kazandı
1980 – Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu,”Adak ve Sürü” ile Kazandı
1982 – Cannes Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Yol” ile Aday
1984 – Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Pehlivan”ile Kazandı
1985 – Berlin Uluslararası Film Festivali, Gümüş Ayı, “Pehlivan” ile Mansiyon
1989 – Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Üçüncü Göz” ile Kazandı
1990 – Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Karartma Geceleri” ile Kazandı
1992 – Adana Altın Koza Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Karartma Geceleri” Kazandı
1996 – Antalya Altın Portakal Film Festivali, Yaşam Boyu Onur Ödülü
2003 – Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Erkek Oyuncu, “Gülüm”ile Kazandı
2006 – Sinema Yazarları Derneği Ödülleri, Onur Ödülü
2007 – Çağdaş Sinema Oyuncuları Derneği Ödülleri, Sinema Emek Ödülü

Vinkmag ad

Read Previous

Akademik Tarih, Popüler Tarih ve İlber Tarihi

Read Next

Türkiye’nin Yüzü, Schoulgin’in Aynası

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Lütfen gördüğünüz rakamları bitişik olarak yazınız! *